MindsKeep Blog

De goede momenten die je blijft voorbijlopen

Denk aan het laatste echt goede moment dat je had — geen grote gebeurtenis, maar een gewoon moment. Misschien het licht dat laat in de middag door het raam viel, de eerste slok van een beter dan verwachte koffie, een berichtje van iemand die je liefhebt, een stuk werk dat vlot liep, de stilte van een leeg huis na een lange week. Stel jezelf nu de moeilijkere vraag: ben je er echt bij stil blijven staan, of ging je meteen door naar het volgende?

Voor de meeste mensen luidt het eerlijke antwoord: door naar het volgende. Positieve ervaringen dienen zich voortdurend aan, maar de moderne geest is erop ingesteld om erlangs te vegen — naar de volgende taak, de volgende zorg, de volgende melding. Het goede moment flitst voorbij en is verdwenen voor het ten volle is gevoeld, en dan vragen we ons af waarom een leven met zoveel aangename dingen toch leeg aanvoelt.

Wat als het niet ontbrak aan meer goede gebeurtenissen, maar aan het vermogen om de gebeurtenissen die je al hebt te ontvangen? Psychologen noemen dat vermogen savouren, en een omvangrijke hoeveelheid onderzoek duidt erop dat het een van de meest onderschatte en best trainbare vaardigheden in de hele wetenschap van welzijn is. Een privé-dagboek blijkt de perfecte plek om het te oefenen.

Wat savouren eigenlijk is

De psychologen Fred Bryant en Joseph Veroff legden met hun boek uit 2007 het moderne fundament voor savouren, dat ze omschreven als het vermogen om aandacht te schenken aan, waardering te hebben voor en verdieping te geven aan de positieve ervaringen in het leven. Let op de drie werkwoorden in die definitie: savouren is niet simpelweg een prettige ervaring hebben; het is haar opmerken, koesteren en versterken door doelbewuste aandacht [1]. Een goed moment dat onopgemerkt blijft, kan met andere woorden nooit zijn werk doen.

Dit onderscheid is van belang. Positieve emotie is iets wat je overkomt; savouren is iets wat je doet. Een warme bries doet zich voor. Savouren is de halve pauze waarin je stopt, je gezicht ernaar wendt en jezelf toestaat haar te voelen voor je naar binnen gaat. De gebeurtenis is identiek; de emotionele opbrengst is dat niet.

De drie tijdrichtingen van savouren

Bryant en Veroff wezen erop dat savouren drie tijdrichtingen uit kan gaan, en de meeste mensen beheersen er slechts een of twee [1]. Je kunt de toekomst savouren via anticipatie — genietend van de langzame opbouw voor een reis, een maaltijd of een weerzien, in plaats van het wachten als dode tijd te beschouwen. Je kunt het heden savouren door bij de ervaring te blijven terwijl ze zich ontvouwt. En je kunt het verleden savouren via herinnering — door een gelukkige herinnering zo gedetailleerd te herbezoeken dat je er weer een zweem van voelt.

Bryant ontwikkelde een gevalideerd meetinstrument, de Savouren-Overtuigingenlijst, om het vertrouwen van mensen in elk van deze drie richtingen te meten. In een reeks studies toonde hij aan dat overtuigingen over je savour-vermogen stabiel en meetbaar zijn en significant samenhangen met welzijn [2]. Wie gelooft vreugde te kunnen putten uit verleden, heden en toekomst, rapporteert inderdaad meer tevredenheid met het leven — niet omdat ze meer goede gebeurtenissen hebben, maar omdat ze er meer omzetten in gevoelde emotie.

Het bemoedigende deel: omdat savouren een overtuiging en een vaardigheid is en geen vaststaande trek, reageert het op oefening. In een dagboekonderzoek met willekeurige toewijzing lieten Paul Jose, Bee Lim en Fred Bryant deelnemers positieve gebeurtenissen vastleggen en hoe ze erop reageerden. Ze ontdekten dat hoe meer savour-strategieën werden gebruikt, hoe meer het geluk steeg, en dat bewust savouren van positieve gebeurtenissen meehielp het verband tussen goede gebeurtenissen en welzijn te verklaren [3]. Goede gebeurtenissen alleen voorspelden geen geluk; gesavourde gebeurtenissen wel.

Savouren, dankbaarheid en mindfulness

Mensen verwarren savouren vaak met twee bekendere praktijken, maar elk heeft een andere taak, en wie de verschillen begrijpt, kan alle drie juist gebruiken.

Waarom savouren niet hetzelfde is als dankbaarheid

Dankbaarheid richt zich tot een persoon en blikt meestal terug: je waardeert wat iemand je gaf, of wat goed verliep. Savouren richt zich tot een ervaring en kan elke tijdrichtering uitwijzen — verleden, heden of toekomst. Je kunt in je eentje een zonsondergang savouren, zonder iemand om te bedanken, en je kunt een maaltijd vooraf savouren. Dankbaarheid vraagt: «Wie waardeer ik?»; savouren vraagt: «Kan ik dit voller voelen?». Een dankbaarheidsdagboek is een gevestigde praktijk; het savour-dagboek vult haar aan, en onderzoek wijst erop dat beide onafhankelijke bijdragen aan geluk leveren in plaats van onderling inwisselbaar te zijn [3].

Savouren versus mindfulness

Mindfulness is het ontvankelijke, niet-oordelende waarnemen van alles wat opkomt — aangenaam, onaangenaam of neutraal. Savouren is actiever en selectiever: zodra je iets positiefs opmerkt, wend je je er doelbewust naartoe en probeer je het te versterken. Mindfulness houdt ervaring op een kalme, open afstand; savouren is het vooroverbuigen naar het goede. Ze zijn natuurlijke partners — mindfulness geeft je het gewaarzijn om een positief moment op te merken, en savouren geeft je de vaardigheid om het te verdiepen — maar het zijn niet dezelfde beweging.

Het geluk schuilt niet in de dingen zelf, maar in het behagen dat wij eraan beleven.

François de La Rochefoucauld (geciteerd naar Bryant & Veroff, Savouren [1])

De gewoonte van dempen: hoe we onszelf de vreugde uit het hoofd praten

Als savouren de vaardigheid is om positieve emotie te versterken, dan is haar tegenpool het dempen — de automatische gewoonte om manieren te zoeken om een goed moment klein te houden. Quoidbach en collega's brachten zowel savour- als dempstrategieën in kaart, en vergeleken het effect van acht verschillende manieren om positieve emotie te reguleren. Savour-strategieën hingen samen met meer welzijn; dempstrategieën werden gekoppeld aan slechtere emotionele uitkomsten [4].

Dempen verloopt vaak als een stil innerlijk commentaar. «Dit is te mooi om te blijven.» «Ik verdien dit eigenlijk niet.» «Ik zou iets productiefs moeten doen.» «Er gaat vast iets mis om dit in evenwicht te brengen.» Elk van die gedachten — soms in de kindertijd geleerd, soms gedragen als een soort emotioneel bijgeloof — doet het goede moment bijna even snel krimpen als het arriveerde. Het goede nieuws voltrekt zich technisch gezien nog steeds; je hebt alleen geweigerd het te laten landen.

Een bijzonder elegant onderzoek laat zien hoezeer aandacht dit proces beheerst. Jamie Kurtz bestudeerde studenten die hun afstuderen naderden en ontdekte dat wanneer mensen een positieve ervaring als schaars of bijna ten einde ervaren, ze haar meer savouren en meer genieten. Studenten die het afstuderen als nabij ervoeren, rapporteerden meer waardering voor hun resterende tijd en savourden meer dan zij die het als onbepaald beleefden [5]. Schaarste verscherpt de aandacht, en aandacht is de grondstof van savouren.

Dat wijst op een krachtige, zij het bitterzoete hefboom: je hoeft niet te wachten tot een ervaring eindigt om haar als eindig te behandelen. Je kunt gewoon de eindigheid opmerken die al geldt — dat deze levensfase, deze leeftijd van je kinderen, deze periode van gezondheid, deze bepaalde doodgewone dinsdag niet terugkomen. Hetzelfde gewaarzijn dat verdriet kan brengen, is ook de snelste manier om het waarderende deel in jezelf te wekken.

Het savour-dagboek: een dagelijkse praktijk

Savouren is een aandachtsvaardigheid, en aandacht is precies wat een dagboek traint. Je hoeft niet veel te schrijven — een paar zinnen volstaan — maar je moet schrijven nu de indrukken nog vers zijn. De volgende oefening kost ongeveer vijf minuten.

De savour-notitie in drie vragen

Kies aan het eind van de dag een positief moment, hoe klein ook, en beantwoord er drie vragen over. Wat gebeurde er precies, met zintuiglijke details? Hoe voelde het in je lichaam? En hoe reageerde je — ben je erbij gebleven, of heb je het gedempt en ging je verder? De derde vraag is de diagnostische; na verloop van tijd onthult ze je persoonlijke demppatronen, en alleen al ze een naam geven maakt hun greep losser.

Een wekelijkse «vreugdeterugblik»

Neem eenmaal per week je savour-notities door en let op patronen. Zijn er bepaalde momenten op de dag, plekken of personen die je steeds momenten geven waar je van houdt? Zijn er terugkerende dempgedachten? De meeste mensen ontdekken dat de grondstof voor een gelukkiger leven al in hun week aanwezig is; ze moet alleen worden opgemerkt en beschermd. Op slechts één patroon actie ondernemen — een rustige ochtend beschermen, een vaste wandeling inplannen, de telefoon opbergen tijdens het eten — stapelt zich snel op.

Het mechanisme achter de oefening is eenvoudig. Elke keer dat je een positief moment gedetailleerd opschrijft, savour je het tweemaal — eenmaal in het heden, eenmaal in de notitie — en bouw je een voorraad concrete herinneringen op waar je naar terug kunt wanneer de dagen flets aanvoelen. Na verloop van tijd train je ook een standaardinstelling: in plaats van over het goede te vegen, ga je het opmerken terwijl het gebeurt, in realtime.

Vreugde als vaardigheid, niet als toeval

Het loont de moeite helder te zeggen wat het onderzoek inhoudt: savouren is geen luxe voorbehouden aan mensen met rimpelloze levens, en evenmin een vlucht voor het lijden. Wie voor echte moeilijkheden staat, kan eveneens leren de warme momenten op te merken die daarbinnen overleven — en er zijn aanwijzingen dat dat eerder beschermend dan naïef is. Positieve emotie is niet de afwezigheid van moeilijkheid; het is een hulpbron die je helpt met moeilijkheid om te gaan, en de vaardigheid van savouren is hoe je waarborgt dat die hulpbron ook werkelijk wordt gestort.

De praktische les is een stille verschuiving in hoe je geluk begrijpt. De cultuur waarin je verkeert, vertelt je dat het antwoord erin bestaat meer en betere gebeurtenissen te ontwerpen — meer geld, meer reizen, meer ervaringen, meer optimalisering. De wetenschap van savouren biedt een andere hefboom: de gebeurtenissen die je al hebt, worden niet volledig omgezet. Je kunt een rijker gevoelsleven opbouwen, deels door te leren de rijkdom die er al is te ontvangen. Er zijn geen nieuwe omstandigheden voor nodig.

Zoals elke aandachtsvaardigheid begint savouren met opmerken. Een goed moment, vol gevoeld in plaats van weggeveegd, stelt weinig voor. Maar kleine dingen, bewust bewaard, zijn precies wat een leven dat leeg aanvoelde stilletjes vult. Het warme licht, de goede koffie, het berichtje van iemand die je liefhebt — ze zijn de hele tijd blijven komen. De enige verandering is dat je eindelijk lang genoeg stilstaat om ze te bewaren.